“Шинэ толь” сонины анхны дугаар 1913 оны гуравдугаар сарын 6-нд гарчээ
Мэдээ мэдээлэл 3 сарын өмнө     228    0

      Өнөөдөр гуравдугаар сарын 6. Монгол Улсад тогтмол хэвлэл үүссэний 107 жилийн ой энэ өдөр тохиож байна. “Шинэ толь” хэмээх бичиг сонин анхны дугаар хэвлэгдсэнээр Монгол улсад орчин цагийн  сэтгүүл зүй үүссэн хэмээн үздэг.

“Шинэ толь” хэмээх бичиг сонин нь Монгол Улсын Гадаад яам, Хаант Оросын Монгол дахь төлөөний газрын хооронд 1913 оны эхээр байгуулсан хэлэлцээний дагуу 1913 оны 3 дугаар сарын 6-нд анхны дугаар нь гарчээ. “Шинэ толь” сонин ердөө 20 дугаар гарсан байна. Түүний эхний дөрвөн дугаар нь 23Х15 см хэмжээтэй 50-60 хуудастай сэтгүүлийн маягаар гарчээ. Харин дараах 16 дугаар нь 34Х26 см хэмжээтэй 6-10 нүүр бүхий сонины хэлбэрээр гарсан түүхтэй.  Нэг дугаар нь 500 хувиар гарч, Гадаад Монголын төрийн байгууллагуудад үнэгүй тараагдаж, хөдөлмөрчдөд сонин худалдах цэгээр дамжин тардаг байв.

Монголын сэтгүүл зүйн  анхдагч болсон энэхүү сонины эрхлэгчээр их соён гэгээрүүлэгч Жамсрангийн Цэвээн ажиллаж байсан бөгөөд түүнийг Монголын сэтгүүл зүйн салбарыг үндэслэгч хэмээн түүхэн эх сурвалжууд үздэг юм.

 

“Шинэ толь” хэмээх бичиг хэмээх сонины талаар чөлөөт нэвтэрхий толь болох “Википедиа”-д “Шинэ толь хэмээх бичиг сонин нь Монгол Улсын Гадаад Явдлын Яам, Хаант Оросын Монгол дахь төлөөний газрын хооронд 1913 оны эхээр байгуулсан хэлэлцээний дагуу 1913 оны 3 дугаар сарын 6-нд анхны дугаар нь гарчээ. Сонин Оросоос Монголд суугаа төлөөний сайдын ивээлд гарч байсан нь хоёр талын эрх ашигт нийцэж байв. Монголын дэвшилт сэхээтнүүд Оросын хэвлэлийн баазыг ашиглан тогтмол хэвлэл гаргахыг зорьж байсан бол Оросууд уг хэвлэлд өөрийн бодлогыг шургуулах эрмэлзэлтэй байв.

Тус сонины эхний дөрвөн дугаар нь 23*15 см хэмжээтэй 50-60 хуудастай сэтгүүлийн маягаар, дараах 16 дугаар нь 34*26 см хэмжээтэй 6-10 нүүр бүхий сонины хэлбэрээр, нийт 20 дугаар гарсан юм. Нэг дугаар нь 500 хувиар гарч, Гадаад Монголын төрийн байгууллагуудад үнэгүй тараагдаж, хөдөлмөрчдөд сонин худалдах цэгээр дамжин тардаг байв.Энэ Цэвээн гэдэг хүн маш их хувь нэмэр оруулсан агийн Буриад юм” хэмээн бичжээ.

 

 “Шинэ толь” сонин бичгийг  сэтгүүл зүйн ухааны доктор Л.Норовсүрэн “Монгол Улсад анхны бөгөөд Засгийн газрынхаа сөрөг чиглэлтэй тогтмол хэвлэл...... харьцангуй чөлөөт хэвлэлийн шинжтэй” гэсэн байдаг.