ПҮРЭВ
2022.08.19
ЭРДЭНЭТ
6C°/18C°
АНУ ДОЛЛАР
3188.4
ЕВРО
3239.89
БНХАУ ЮАНЬ
469.34
ОХУ РУБЛЬ
52.46
БНСУ ВОН
2.41
Э.ОЧИРСҮРЭН: БАГА ЗАРДЛААР НОГООН БАЙГУУЛАМЖ БИЙ БОЛГОХ БОЛОМЖТОЙГ БИД НОТОЛНО
Э.ОЧИРСҮРЭН: БАГА ЗАРДЛААР НОГООН БАЙГУУЛАМЖ БИЙ БОЛГОХ БОЛОМЖТОЙГ БИД НОТОЛНО

Эрдэнэт үйлдвэрийн тулгамдсан асуудлын нэг нь цагаан тоосны дэгдэлт. Үүнийг бууруулахаар “Ногоон хөгжил” төслийн нэгжийнхэн Баяжуулах үйлдвэрийн Хаягдлын аж ахуйд ногоон бүс байгуулж байна. Энэхүү тариалалтын ач холбогдол хийгээд, онцлог, одоогийн байдлын талаар тус төслийн нэгжийн Мод үржүүлэг хариуцсан инженер Э.Очирсүрэнтэй ярилцахаар Хаягдлын аж ахуйг зорилоо.

-Та эхлээд Хаягдлын аж ахуйд ногоон бүс бий болгохын зорилго, ач холбогдлын талаар ярина уу?

-Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн санаачилсан “Тэрбум мод” үндэсний хөдөлгөөний хүрээнд бид салхины хүчийг багасгаж, цагаан тоосны дэгдэлтийг бууруулах зорилгоор Хаягдлын аж ахуй дээр ногоон зурвас байгуулж байна. Зурвас 8 км үргэлжлэх юм. Энд хайлаас модыг үрээр тарьж байгаа. Мөн далангийн урд 33,5 га газарт улиас модыг мөчрөөр ургуулна. Одоогоор өвслөг ургамлыг устгахаар хор цацсан. Хорны үйлчлэл гарсны дараа хөрс боловсруулж, тарилтаа эхэлнэ. Энэхүү тариалалт нь үйлдвэрлэлийн бүсийн доройтсон хэсэгт ногоон бүс бий болгож, нөхөн сэргээх, цагаан тоос шингээх зорилготой юм.  

-Үрээр, мөчрөөр тарихын давуу тал юу вэ?

-Хамгийн бага зардлаар уул уурхайн бүсэд ногоон байгууламж бий болгох боломжтойг бид нотлохыг зорьж байна.
Хэрвээ бид суулгац юм уу, тарьц ашиглавал маш их хэмжээний зардал гарна. Нэг улиасны суулгац наснаасаа хамаарч дунджаар гурваас таван мянган төгрөгийн үнэтэй байгаа. Харин бид үр болон мөчир ашигласнаараа энэ зардлыг хэд дахин бууруулах боломжтой.

-Хайлаасны үрийг хэрхэн бэлдэв? Ер нь энэ тарилтын онцлог юу байв?

-Манай ойн генетик нөөцийн “Эрдэнэт” төв анхны үрээ энэ жил түүсэн юм. Ингэхдээ Орхон аймгийн Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэлийн дугаар ангийн албан хаагч, хүмүүжигчидтэй хамтран хайлаасны 512 кг үр түүлээ. Тарилтдаа 80 орчим кг-ыг ашигласан бол бусдыг нь ойн генетик нөөцийн үрийн төв дээр хадгалсан. Ингэж анхны үрийн дээжээрээ энд тарилт хийж байгаагаараа ихээхэн онцлогтой. Мөн өнгөрсөн 3, 4 дүгээр саруудад үйлдвэрийн бүсэд ургаж байгаа улиас моднуудад арчилгаа цэвэрлэгээ, таналт хийж 20000 ширхэг мөчрийн тайрдас бэлдэж авсныг энд ургуулах юм. Энэ цэвэрлэгээний ажлын үр дүнд ирэх жил бид илүү их мөчрийн тайрдас бэлтгэх боломжтой болох юм. 

Эрдэнэт үйлдвэр Шинжлэх ухааны академитай хамтран Эрдэнэт хотын цэвэрлэх байгууламжид олон жил хуримтлагдсан лагийг шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр боловсруулсан юм. Энэхүү инноваци шингээсэн 2100 шоо метр бүтээгдэхүүнийг бид бордоо болгон бүх тарилтдаа ашиглаж байгаагаараа бас онцлогтой. Түүнчлэн бид түүсэн үрээ хаана, хэрхэн ургах боломжтой тухай харьцуулсан судалгаа хийнэ. Энэ чиглэлээр Говьсүмбэр аймаг, Дарханы Ургамал газар тариалангийн эрдэм шинжилгээний хүрээлэн, “Мөнх ногоон тал” компани, Хамрын хийдэд тарилт хийлгэхээр явуулсан.  

-Уул уурхайн бүсэд үрээр мод тарьж, нөхөн сэргээлт хийсэн тухай өмнө нь сонсоогүй юм байна. Энэ анхных байх?

-Тиймээ. Уул уурхайн бүсэд доройтсон газрыг нөхөн сэргээх зорилгоор үрээр мод тарьж байгаа анхны тохиолдол юм. Үүн дээр бид давхар судалгааны ажил, эрдэм шинжилгээний бүтээл бий болгох зорилготой ажиллаж байна. Бид өнөөдрийн цаг агаар, хур тунадасны байдал, усалгаа, тарилтын гүн, үрийг ариутгаж буй арга технологи гээд бүхий л зүйлээ тэмдэглэж, харьцуулж, судалж яваа.  

-Тарилт хэзээнээс эхэлсэн бэ? Хэр хурдан явцтай ургаж байна?

-Энэ сарын тавнаас эхэлсэн. Өнөөдрийн байдлаар дунджаар 2-3 см өндөр ургаж байна. Стандартаар бол хоёр жилийн дараа 40 см-ээс дээш өндөр, үндэсний хүзүүний диаметр буюу гол иш нь 2 мм-ээс багагүй суулгац ургана. 

-Үр суулгаснаас 10 гаруй хоногийн дараа гэхэд хурдан ургажээ. Өнгөрсөн ширүүн борооноор зарим нь урсчхаагүй байгаа?

-Бид санаа зовсоор өглөө их эрт очсон. Аштай юу, урсаагүй байсан. 

-Хаягдлын аж ахуйн орчимд нийтдээ хэдэн ширхэг мод тарих зорилттой байна?

-Бид хамгаалалтын зурваст хоёр сая хайлаас, далангийн урд талын талбайд нэг сая улиас ургуулна гэж зорьж явна.   

Технологи ажиллагаагаар хайлаас модны үрийг нэг уртааш метрт 6-7 граммаар тарьдаг. Эндээс хэдэн мод ургах нь үрийн амьдрах чадвар, чанараас шалтгаална. Бид нэг уртааш метр талбайгаас 40-50 ширхэг мод ургуулна гэсэн тооцоотой байгаа. Аль болох хорогдол бага гаргаж, ашигтай байлгахаар хичээн ажиллаж байна. 

-Усалгаа хэрхэн явагдаж байна?

-Нормын дагуу усалж байгаа.

-Та бүхэнтэй ямар байгууллагууд хамтран ажиллаж байна?

-Шинжлэх ухааны академи, Дарханы ургамал газар тариалангийн эрдэм шинжилгээний хүрээлэнгийн эрдэмтдээс заавар зөвлөгөө авч ажиллаж байна. 

Бидний ажилд ихээхэн дэм болж хамтран ажиллаж буй Баяжуулах үйлдвэрийн дарга М.Отгон, Үйлдвэр техникийн албаны дарга А.Машбаяр, Хаягдлын аж ахуйн дарга Ц.Бямбажав, ахлах мастер Т.Баярбат, ахлах механик Э.Болдбаатар, Цагаан тоос дарах албаны тэргүүлэх инженер Л.Одонтунгалаг, бусад ажилчид, Авто тээврийн цехийн удирдлага, ажилтнууд, Орхон аймгийн Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх албаны хурандаа М.Ариунболд даргатай дугаар хорих ангийн албан хаагчид, хүмүүжигчдэд бид их баярлаж байна.  

-Цаг зав гарган ярилцсанд баярлалаа. Ногоон байгууламж бий болгох их үйлс бүтээж буй танай хамт олонд амжилт хүсье.   

Эх сурвалж: “Erdenenttoday.mn

Я.ЭНХТУЯА

Сэтгүүлч

Б.БАТТӨГС

Зурагчин

Сонгон шалгаруулалтын урилга
Сонгон шалгаруулалтын урилга
8-р сар. 18, 2022, 10:55 a.m.
Улсын бүртгэлийн ерөнхий газар болон дүүргүүдийн улсын бүртгэлийн хэлтсийн дарга нартай уулзав
Эрүүгийн 709 хэрэгт мөрдөн байцаалтын ажиллагаа явуулав
Хичээлийн шинэ жилийн нээлт Чингис хааны эш хөргийг залснаар эхэлнэ
Цагаан хорхойны шинжилгээг эцэг эх, хүүхдээс шаардахгүй
О.Ариунгэрэлт: “Их хаадын цуваа”-гийнхан XV цэцэрлэгт хүүхдээ өгч болно
М.Түмэнжаргал: Ахиад асуудал үүсгэвэл ажлаас халах саналыг Засаг даргад оруулна шүү
17 дугаар сургуулийн хичээлийн II байр сурагчдаа хүлээн авах боломжгүй байна
Гуравдугаар сургуулийн сурагчид “Хийморь” худалдааны төвд хичээллэнэ
2019 оноос хойш хийгдсэн авто болон явган хүний зам, инженерийн шугам сүлжээнд үзлэг хийлээ
Төрийн байгууллагын ажилтан, албан хаагчид нийгмийн хариуцлагын хүрээнд Хог хаягдлын нэгдсэн цэг дээр ажиллаж байна
24 байгууллагын 406 хүний оролцоотой 21 орчим га талбайд тархсан хогийг түүж хумиад байна
Хог хаягдлын нэгдсэн цэг орчмын 3 га талбайн хогийг хумьж, дарж устгаад байна
А.Түвшинжаргал: Уртын гол багт баригдаж байгаа 260 айлын орон сууцны метр квадратын үнийг аймгийн ИТХ-ын хуралдаанаар тогтоосны дараа иргэдээс өргөдөл хүлээн авна
Дөрвөн алт, дөрвөн мөнгө, нэг хүрэл медаль хүртэж Үндэсний спортын VII наадмын алтан медаль, цом хүртлээ
2022 оны хөрөнгө оруулалтаар хийгдэх зарим  ажлын  материал таталтыг хийж, бэлтгэл ажлыг хангаж байна
ХАА-н өвөлжилтийн бэлтгэл хангах ажлын явц 65,2 хувьтай хэрэгжиж байна
Амьд малын шилжилт хөдөлгөөн болон хурдан морины уралдааныг  нэг сарын хугацаатай хоригложээ
4000 орчим га газарт шинээр суурьшлын бүс үүсгэх боломжтой гэж үзжээ
Эрүүл мэнд, нийгмийн даатгалын сангийн орлогод 104.6 тэрбум төгрөгийг төвлөрүүлж, төлөвлөгөө  30.6 хувиар давж биелэв
“Яг тэдэн шиг”  бай л даа, дарга нар аа. Үгүй бол Булганы Б.Ариун-Эрдэнэ, Дарханы Б.Азжаргал нараас хол гарч сэтгэ л дээ
Гуравдугаар сургуулийн сурагчид “Хийморь” худалдааны төвд хичээллэнэ
Баян-Өндөр хайрхан уулын тахилга болно
Бүрэнбүстийн овооны наадмыг Ерөнхийлөгч асан Х.Баттулга үзэж сонирхов
Д.Соёлчхүү: ИТХ-ын дарга, аймгийн Засаг дарга, сумдын Засаг дарга нар л автомашин унана
С.Батжаргал дарга ажлын төлөө дуугарсан бол Д.Мөнхбат дарга ИТХ-ын эрх мэдлээр асуудалд хандлаа
Аймгийн Засаг дарга Солонгост, М.Түмэнжаргал дарга ОХУ-д, А.Түвшинжаргал дарга “Хангинахын шугуй”-д энэ өдрүүдийг үдэж байна
Д.Доржпүрэв: Нийтдээ 14 аймаг, 9 дүүргийн 100 гаруй тамирчин оролцож байна
Үүрэгдээд барахгүй юм, эрдэнэтчүүдийнхээ өмнөөс та нараас гуйдаг юм уу, яах вэ
Б.СОЛОНГО: БУУЖ ӨГӨХГҮЙ ТЭМЦЭХ ХҮН БҮРИЙН АМЬДРАЛ ӨӨРӨӨ АМЖИЛТ ЮМ
Ц.Бат-Энхийг IBA-гийн Ерөнхийлөгч  Умар Кремлевийн зөвлөхөөр сонгожээ
Засаг дарга шуурхайдаа “эргэн иржээ”
М.Түмэнжаргал: Ахиад асуудал үүсгэвэл ажлаас халах саналыг Засаг даргад оруулна шүү
Ц.Анандбазар гишүүн гэнэтийн бэлэг барьсан бол С.Гал-Эрдэнэ төлөөлөгч ажилч, хөдөлмөрч Хутаг-Өндөрчүүдийг 10 сая төгрөгөөр урамшуулав
УУРХАЙЧИД “ЭРДЭНЭ МАНДАЛ” ОВООГОО ТАХИЖ ШАР АДУУ СЭТЭРЛЭЛЭЭ
Эрүүгийн 2 хэрэгт нийт 10 объектод нэгжлэгийн ажиллагаа явуулав
Н.Алтанхуяг: Овоолгоос Эрдэнэт үйлдвэр, Орхон аймаг, Эрдэнэтчүүд эн тэнцүү ашиг хүртэнэ
Уурхайчдын 42 дугаар спартакиад талбайн теннисээр үргэлжилнэ
Сурагчдын зуны амралт ирэх сарын 3-наас эхэлнэ
Эрдэнэт хивс: Мод тарих талаар  ямар ч мэдээлэл өгөөгүй, бичиг тоот ирээгүй, гэхдээ бид нөхөөд модоо тарьж ургуулна
Уурхайчдын 42 дугаар спартакиад талбайн теннисээр үргэлжилнэ
Боловсролын үнэлгээний төвөөс улсын шалгалтын товыг зарлажээ
Сурагчдын зуны амралт ирэх сарын 3-наас эхэлнэ
ЗӨВЛӨХ ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ ТУХАЙ ЗАРЛАЛ
ТЕНДЕРИЙН УРИЛГА
ТЕНДЕРИЙН УРИЛГА
ТЕНДЕРИЙН УРИЛГА
ЗӨВЛӨХ ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ ТУХАЙ ЗАРЛАЛ
ЗӨВЛӨХ ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ ТУХАЙ ЗАРЛАЛ
ТЕНДЕРИЙН УРИЛГА
ТЕНДЕРИЙН УРИЛГА
ТЕНДЕРИЙН УРИЛГА
Ц.Бат-Энхийг IBA-гийн Ерөнхийлөг Умар Кремлевийн зөвлөхөөр сонгожээ
Ц.Бат-Энхийг IBA-гийн Ерөнхийлөгч  Умар Кремлевийн зөвлөхөөр сонгожээ
Н.Алтанхуяг: Овоолгоос Эрдэнэт үйлдвэр, Орхон аймаг, Эрдэнэтчүүд эн тэнцүү ашиг хүртэнэ
Эрүүгийн 2 хэрэгт нийт 10 объектод нэгжлэгийн ажиллагаа явуулав
Аймгийн хэмжээнд 53865 ширхэг мод тарьжээ
“Түмбэ”-ийг буулгах биш харин ч түнтийлгэж, томруулж, тодруулах  хэрэгтэй бус уу
Эрдэнэт хивс: Мод тарих талаар  ямар ч мэдээлэл өгөөгүй, бичиг тоот ирээгүй, гэхдээ бид нөхөөд модоо тарьж ургуулна
О.Есүгэн, М.Намуун нар ДАШТ-д V байрт шалгарлаа