Өнөөдөр есдүгээр сарын 10. Улс төрийн хэлмэгдэгсдийн дурсгалыг хүндэтгэх өдөр. Одоогоос 77 жилийн тэртээ 1937 оны есдүгээр сарын 10-ны энэ өдрийн үүрийн таван жингээр Дотоод яамны ногоон малгайтнууд олон арван мянган гэм зэмгүй хүнийг “Гадаадын тагнуул”, “Японы туршуул”, “Эсэргүүний хань хамсаатан” хэмээн буруутган өмссөн хувцастай нь баривчлан авч одсон эмгэнэлт хар өдөр. Аймгийн ИТХ, Засаг даргын Тамгын газраас энэ өдөр хэлмэгдэгсдийн ар, гэр ах дүү, үр хүүхэд, ач зээ нарыг нь хүлээн авч тэдний үгийг сонслоо. Үүний дараа Монгол улсын Ерөнхий сайдаар хоёронтаа тохоон томилогдож байсан А.Амарын хөшөөнд цэцэг өргөсөн юм. Мөн А.Амарын хөшөөний дэргэд улс төрийн хэлмэгдэгсэдийн дурсгалыг хүндэтгэх цуглаан зохион байгууллаа. Аймгийн ИТХ-аас Хутагт ламын хийдтэй хамтран хэлсэгдэгсдийн дурсгалд зориулан ном хуруулсан юм. Энэ ёслолд хэлмэгдэгсдийн үр хүүхэд, төрөл төрөгсөд, ач зээ нар оролцож Монголын хөх тэнгэрт дахин ийм хар үүл бүү нөмрөөсэй хэмээн чинь сэтгэлээсээ хүсч байсан билээ. Улс төрийн хэлмэгдэгсдийн дурсгалыг хүндэтгэх цуглаанд оролцсон иргэдийг төлөөлж хамба лам н.Гончигжав хэлсэн үгэндээ “ Би багадаа хийдийн хамба лам асан эцгийгээ даган шашны ном хөөсөн хүү байлаа. Намайг 13 нас хүрч байхад 1938 оны хавар эцгийг минь ногоон малгайтнууд баривлан одож эд хөрөнгө гэр орныг минь хураан авч билээ. Ингэж л би улс төрийн хэлмэгдүүлэлтэд өртөж эцгийгээ алдсан. Иймээс Монголын түүхэнд дахин ийм хар шуурга бүү нөмрөөсэй гэж хүсч байна” хэмээсэн юм. Түүхчдийн судалгаагаар 1937 оны есдүгээр сарын 10-ны шөнө эхэлсэн улс төрийн хэлмэгдүүлэлтэд нийтдээ 26700 гаруй хүн өртөж 23 мянга гаруй нь амь насаа алдсан байдаг. Тэдний дотор 17 мянга гаруй лам нар байсны 14 мянгыг нь Онцгой бүрэн эрхт комисс гэгч Х.Чойбалсан тэргүүлсэн гурван хүний үзэгний үзүүрээр буудан хороосон гэдгийг түүхчид тогтоосон билээ. Цагаан морин жил буюу 1990 онд ялсан ардчилсан хувьсгалын буянаар улс төрийн хилс хэрэгт хэлмэгдэгсдийг цагаатгах ажил эрчимтэй явагдсан байдаг. 1996 онд УИХ-аас есдүгээр сарын 10-ны энэ өдрийг Улс төрийн хилс хэрэгт хэлмэгдэгсдийн өдөр болгон тэмдэглэх шийдвэрийг гаргахын зэрэгцээ одоогийн Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж Засгийн газрыг тэргүүлж байхдаа түүхэндээ анх удаа төр, засгийн өмнөөс ард түмнээсээ уучлал гуйсан билээ. ....Халуун итгэл цөхөрсөн     Хатан зүрх шархирсан     Хар дарсан жилүүдийг     Хамаг Монгол бүү мартаг ....